Dzień dobry 🙂
W dzisiejszym wpisie poruszyłam tematykę związaną z zadośćuczynieniem pieniężnym za śmierć zwierzęcia. Zapraszam do lektury 🙂
Właściciele przywiązują się emocjonalnie do swoich zwierząt – to zjawisko, które można wiązać z czynnikami cywilizacyjnymi i kulturowymi. Coraz częściej zadawane jest pytanie, czy prawo cywilne powinno chronić więź człowieka ze zwierzęciem, a jeśli tak, to jakie powinny być tego podstawy?
Odpowiedź zależy od ustalenia przyczyn, dla których porządek prawny uznaje określone wartości za dobra osobiste człowieka oraz zakresu podlegającej naprawieniu szkody niemajątkowej. Nie da się bezpośrednio ani pośrednio wywieść z art. 1 ust. 2 ustawy z 1997 r. o ochronie zwierząt normy prawnej umożliwiającej przyznanie właścicielowi/posiadaczowi zadośćuczynienia pieniężnego za sam fakt utraty zwierzęcia. Śmierć, utrata bądź cierpienie zwierzęcia może się stać w wyjątkowych sytuacjach przyczyną szkody niemajątkowej w postaci naruszenia zdrowia psychicznego właściciela (a nawet jedynie obserwatora zdarzenia).
Za dopuszczalnością uznania za dobro osobiste więzi emocjonalnej człowieka ze zwierzęciem opowiedział się M. Goettel. Autor ten odwołał się do następującego rozumowania: nawiązywana niekiedy (a zatem nie w każdym przypadku) szczególna więź emocjonalna człowieka ze zwierzęciem służy zaspokojeniu potrzeb emocjonalnych człowieka, zwiększa poziom jego bezpieczeństwa oraz przynosi określone korzyści psychiczne. Chodzi przede wszystkim o psy i inne zwierzęta domowe (ssaki) oraz zwierzęta gospodarskie. To właśnie specyficzny charakter owej więzi, w ramach której „przenikają się nawzajem więzi o różnym charakterze” , a której nie da się porównać do stosunku człowieka do innych dóbr materialnych, powoduje, że mamy do czynienia z odrębnym dobrem osobistym. Jednocześnie M. Goettel nie wykluczył w pewnych sytuacjach możliwości ujmowania relacji człowieka ze zwierzęciem w kontekście prywatności, a nawet wolności w szerokim tego słowa znaczeniu (wolność od obaw i strachu).
Pomimo szerokiej ochrony wartości niemajątkowych związanych z osobą człowieka (mającej podstawy w art. 23 k.c.) brakuje podstaw do zaliczenia do kategorii dóbr osobistych przywiązania do zwierzęcia (więzi ze zwierzętami). W konsekwencji należy przyjąć, że w prawie polskim nie jest możliwe zadośćuczynienie pieniężne za sam fakt śmierci/utraty zwierzęcia. Regulacja zawarta w ustawie o ochronie zwierząt ma charakter ochronny wobec zwierząt, a nie ich właścicieli. Nie oznacza to jednak, że cywilizacyjnie kształtowana potrzeba kontaktu ze zwierzętami nie ma żadnego znaczenia. Szczególny charakter zwierzęcia, jako dobra materialnego (art. 1 ust. 1 u.o.z.), które jest jednocześnie istotą żywą, wpływa na interesującą nas kwestię, choć w sposób pośredni. Szczególne okoliczności konkretnego zdarzenia mogą spowodować uznanie śmierci zwierzęcia za element stanu faktycznego, w ramach którego analizujemy, czy nie doszło do naruszenia dobra osobistego w postaci zdrowia człowieka (ewentualnie miru domowego lub zupełnie wyjątkowo – wolności).
Prawo polskie nie zna zadośćuczynienia pieniężnego za śmierć zwierzęcia. Ustawodawca wiąże obowiązek naprawienia szkody niemajątkowej jedynie ze śmiercią człowieka (art. 446 § 4 k.c.). Szerokie ujęcie zdrowia psychicznego umożliwia jednak, w wyjątkowych sytuacjach, naprawienie szkody niemajątkowej – naruszenia zdrowia człowieka (mającego swoje źródło w przeżyciach psychicznych wynikających ze śmierci zwierzęcia).
Źródło:
Kurosz Krzysztof, Czy w prawie polskim dopuszczalne jest zadośćuczynienie pieniężne za śmierć zwierzęcia?
